Şirketler hukuku

Anonim şirket mi, limited şirket mi?

Türk Ticaret Kanunu (TTK) kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketleri düzenler (TTK md. 124). Anonim şirketle limited şirket arasındaki başlıca farklar şunlardır:

Şirket kuruluşu

1. Esas sözleşmeyi hazırlayın. Sözleşmede bulunması zorunlu hususlar kanunda sayılmıştır (anonim şirket için TTK md. 339, limited şirket için md. 576); anonim şirkette ilk yönetim kurulu üyeleri de esas sözleşmeyle atanır. Hazırlık ve başvuru, Ticaret Bakanlığının Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden yürütülür.
2. İmzalayın. Limited şirket kurucuları sözleşmeyi ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalar (md. 575). Anonim şirkette kurucuların imzaları noterce onaylanır veya sözleşme ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanır (md. 339).
3. Sermayeyi ödeyin. Anonim şirkette nakdi sermayenin en az %25’i, şirket adına açılan özel bir banka hesabına yatırılır. Banka bu tutarı tescilden sonra şirkete öder; şirket imzadan itibaren üç ay içinde tüzel kişilik kazanamazsa tutar sahiplerine geri verilir (md. 344, 345). Limited şirkette tescilden önce ödeme şartı yoktur (md. 585). Anonim şirkette ayni sermayeye, asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler değer biçer (md. 343).
4. 30 gün içinde tescil ettirin. Esas sözleşme, imzayı izleyen 30 gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir (md. 354, 587).
5. Tüzel kişilik kazanın. Şirket, tescille tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur; işlemin ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirket bunu tescilden sonraki üç ay içinde kabul etmişse yalnız şirket sorumlu olur (md. 355, 588).

Asgari sermaye ve 31 Aralık 2027 süresi

Asgari sermaye TTK’da belirlenmiştir ve Cumhurbaşkanınca artırılabilir (TTK md. 332, 580); kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerde daha yüksek bir başlangıç sermayesi aranır (md. 332). 1 Ocak 2024’ten bu yana geçerli tutarlar, kaynaklar arasında yer alan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararındadır.

Sermayesi bu tutarların altında kalan mevcut şirketler, sermayelerini 31 Aralık 2027 tarihine kadar artırmazsa infisah etmiş sayılır (geçici md. 15; 17 Ekim 2026 tarihli Ticaret Bakanlığı Tebliği). Bu artırım için yapılacak genel kurulda toplantı nisabı aranmaz, kararlar toplantıda mevcut oyların çoğunluğuyla alınır ve bu kararlar aleyhine imtiyaz kullanılamaz. Bakanlık süreyi bir kez daha uzatabilir (geçici md. 15).

Yabancı ortaklı şirketler

Uluslararası anlaşmalarda ve özel kanunlarda aksi öngörülmedikçe doğrudan yabancı yatırım serbesttir ve yabancı yatırımcılar yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabidir. Yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları da yabancı yatırımcı sayılır (4875 sayılı Kanun md. 2–3).

• Yurt dışına transfer. Net kâr, temettü, satış ve tasfiye bedelleri, lisans ve yönetim anlaşmaları karşılığında ödenen tutarlar ile dış kredi ödemeleri, bankalar veya özel finans kurumları aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebilir (md. 3).
• Yabancı personel. Yabancı uyruklu personele çalışma izni Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilir (md. 3; bkz. yabancılar ve göç hukuku).
• Şirket yerine şube. Merkezi yurt dışında bulunan bir işletmenin Türkiye’deki şubesi yerli işletmeler gibi tescil edilir; şube için yerleşim yeri Türkiye’de bulunan tam yetkili bir ticari mümessil atanır (TTK md. 40).
• Taşınmaz edinimi. Yabancı sermayesi %50 veya daha fazla olan şirketler, faaliyet konuları için taşınmaz edinebilir (Tapu Kanunu md. 36; bkz. gayrimenkul hukuku).

Pay devri

Limited şirket.

1. Noter onaylı sözleşme yapın. Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır; tarafların imzaları noterce onaylanır (TTK md. 595).
2. Genel kurul onayını alın. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için genel kurulun onayı şarttır; genel kurul sebep göstermeden reddedebilir; şirket sözleşmesi devri tamamen yasaklayabilir de. Genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır. Devir, onayla geçerli olur (md. 595).
3. Tescil ettirin. Devir pay defterine yazılır ve müdürler tescil için ticaret siciline başvurur. Başvuru otuz gün içinde yapılmazsa ayrılan ortak, adının silinmesi için kendisi başvurabilir (md. 594, 598).

Şirket sözleşmesi devri yasaklamışsa veya genel kurul onay vermemişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (md. 595). Miras, eşler arasındaki mal rejimi veya icra yoluyla geçen pay için genel kurul onayı gerekmez. Şirket, iktisabı öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde payı edinen kişiyi reddedebilir; ancak bunun için payı gerçek değeriyle devralmayı önermesi gerekir. Taraflar anlaşamazsa gerçek değeri asliye ticaret mahkemesi belirler (md. 596, 597; bkz. miras hukuku).

Örnek (varsayımsal). İngiltere’de yaşayan bir ortak, limited şirketteki payını satıyor; şirket sözleşmesinde devre ilişkin bir hüküm yok. Ortak ve alıcı, imzaları noterce onaylanan devir sözleşmesini 4 Mayıs’ta imzalıyor; ortak aynı gün şirkete onay için başvuruyor (md. 595). Müdürler genel kurulu en az 15 gün önceden toplantıya çağırabilir veya öneriyi ortakların yazılı onayına sunabilir (md. 617). Genel kurul 4 Ağustos tarihine kadar reddetmezse onay verilmiş sayılır ve devir geçerli olur (md. 595). Müdürler otuz gün içinde tescil başvurusu yapmazsa satıcı ortak, adının silinmesi için kendisi başvurabilir (md. 598). Satıcı ve alıcı, devirden önceki döneme ait olup şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından müteselsilen sorumlu kalır (6183 sayılı Kanun md. 35).

Anonim şirket. Nama yazılı paylar, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe serbestçe devredilebilir; devir, ciro edilmiş pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılır (TTK md. 490). Bedeli tamamen ödenmemiş paylar ancak şirketin onayıyla devredilebilir (md. 491). Esas sözleşme devri şirketin onayına bağlayabilir; borsaya kote edilmemiş paylarda şirket, onayı ancak esas sözleşmede öngörülen önemli bir sebeple veya payları gerçek değeriyle devralmayı önererek reddedebilir. Onay verilinceye kadar payların mülkiyeti devredende kalır; şirket istemi üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (md. 492–494). Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, ancak devralanın Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) bildirimde bulunmasıyla şirkete ve üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder (md. 489). Şirketle ilişkilerde yalnızca pay defterinde kayıtlı kişi pay sahibi sayılır (md. 499).

Sermaye artırımı

İç kaynaklardan yapılan artırımda mevcut pay sahipleri, payları oranında bedelsiz pay edinir (md. 462). Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulunun sermaye artırımı kararına karşı pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri, kararın ilanından itibaren bir ay içinde iptal davası açabilir (md. 460).

Birleşme ve satın alma

Bir işletme, şirketin payları satın alınarak (yukarıda), işletme bir bütün hâlinde devralınarak veya birleşme yoluyla edinilebilir.

İşletmenin bir bütün hâlinde devri. Devir sözleşmesi yazılı yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir (TTK md. 11). Devralan, devri alacaklılara bildirdiği veya ilanla duyurduğu tarihten itibaren işletmenin borçlarından sorumlu olur; devreden de iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır; bu süre muaccel borçlarda bildirim veya ilan tarihinden, sonradan muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihinden işlemeye başlar (Türk Borçlar Kanunu, TBK md. 202).

Birleşme. Bir şirket diğerini devralabilir veya şirketler yeni bir şirket içinde bir araya gelebilir. Devrolunan şirketin ortakları, devralan şirketin paylarını değişim oranına göre edinir; tahsis edilen payların gerçek değerinin onda birini aşmayan bir denkleştirme ödemesi öngörülebilir (TTK md. 136, 140).

1. Sözleşme ve rapor. Yönetim organları yazılı birleşme sözleşmesini imzalar ve birleşme raporunu hazırlar; tüm ortaklar onaylarsa küçük ve orta ölçekli şirketler rapordan vazgeçebilir (md. 145, 147).
2. İnceleme. Birleşme sözleşmesi, rapor ve son üç yılın finansal tabloları, genel kurul kararından önceki otuz gün boyunca ortakların incelemesine sunulur (md. 149).
3. Onay. Birleşme kararı anonim şirkette, sermayenin çoğunluğunu temsil etmeleri şartıyla genel kurulda mevcut oyların dörtte üçüyle; limited şirkette sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden tüm ortakların dörtte üçünün oyuyla alınır (md. 151).
4. Tescil. Birleşme tescille geçerlilik kazanır; devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralana geçer ve devrolunan şirket sicilden silinir (md. 136, 152, 153).
5. Alacaklılar. Alacaklılar, yedişer gün arayla yapılan üç ilanla çağrılır; üç ay içinde istemde bulunan alacaklıların alacakları teminat altına alınır (md. 157).

Rekabet izni. Rekabet hukuku hükümleri saklıdır (TTK md. 153). Etkin rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralmalar yasaktır; hangi işlemlerin hukuki geçerlilik kazanması için Rekabet Kuruluna bildirilip izin alınması gerektiğini Kurul tebliğle belirler (4054 sayılı Kanun md. 7). Kurul, bildirimden itibaren on beş gün içinde işleme izin verir veya işlemi nihai incelemeye alır; Kurul süresi içinde cevap vermezse birleşme veya devralma, bildirimden 30 gün sonra geçerlilik kazanır (md. 10). Bildirilmesi zorunlu olduğu hâlde bildirilmeyen işleme para cezası verilir; işlem rekabeti önemli ölçüde azaltıyorsa sona erdirilmesine de karar verilir (md. 11). Bildirim eşikleri zaman zaman değiştiği için bu sayfada verilmemiştir.

Genel kurul kararlarının iptali

Olağan genel kurul, hesap döneminin bitiminden itibaren üç ay içinde toplanır. Anonim şirkette çağrı, toplantıdan en az iki hafta önce Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve şirketin internet sitesinde yapılır; limited şirkette çağrı en az on beş gün önce yapılır ve herhangi bir ortak sözlü görüşme istemedikçe kararlar yazılı onayla da alınabilir (TTK md. 409, 414, 617).

Kanuna, esas sözleşmeye ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir (md. 445). Toplantıda hazır bulunan pay sahibinin karara olumsuz oy vermesi ve muhalefetini tutanağa geçirtmesi gerekir; çağrı, gündemin ilanı veya toplantıya katılma konusunda bir aykırılık bulunduğu ve bunun karara etkili olduğu ileri sürülüyorsa bu şart aranmaz. Yönetim kurulu ile kararın yürütülmesi kişisel sorumluluklarına yol açacak yönetim kurulu üyeleri de dava açabilir (md. 446). Bu hükümler limited şirketlere kıyasen uygulanır (md. 622). Pay sahibinin genel kurula katılma, oy ve dava haklarını sınırlandıran ya da sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan kararlar gibi batıl kararlar md. 447’de sayılmıştır; bu madde bir süre öngörmez.

Örnek (varsayımsal). Azınlıktaki bir pay sahibi, anonim şirketin 30 Mart’taki genel kurulunda bir karara olumsuz oy veriyor ve muhalefetini tutanağa geçirtiyor (md. 446). Dava en geç 30 Haziran‘da açılmalıdır (md. 445). Yönetim kurulu davanın açıldığını ve duruşma gününü ilan eder; mahkeme üç aylık süre dolmadan duruşmaya başlayamaz ve açılmış başka iptal davaları varsa bunları birleştirir (md. 448). Pay sahibi, kararın yürütülmesinin geri bırakılmasını isteyebilir (md. 449). Kesinleşen karar bütün pay sahipleri hakkında hüküm ifade eder (md. 450); kötüniyetle dava açanlar, şirketin bu yüzden uğradığı zarardan sorumludur (md. 451).

Ortaklıktan çıkma ve haklı sebeple fesih

Limited şirkette:

• Şirket sözleşmesi ortaklara çıkma hakkı tanıyabilir (TTK md. 638).
• Her ortak, haklı sebeple şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir; mahkeme dava süresince ortağın hak ve borçlarının dondurulmasına karar verebilir (md. 638). Diğer ortaklar, haberin kendilerine ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde çıkmaya katılabilir (md. 639).
• Çıkan ortak, payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteyebilir (md. 641). Ayrılma akçesi, şirket kullanılabilir bir özkaynak üzerinde tasarruf ediyorsa, pay devredilebiliyorsa veya sermaye azaltılmışsa ayrılmayla muaccel olur; ödenmeyen kısım bütün alacaklılardan sonra gelir (md. 642).
• Ortak bunun yerine haklı sebeple feshi de isteyebilir; mahkeme fesih yerine ortağa payının gerçek değerinin ödenip şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun başka bir çözüme karar verebilir (md. 636).
• Şirket sözleşmesine dayanılarak genel kurul kararıyla çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla bildiriminden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir (md. 640).

Anonim şirkette kanuni bir çıkma hakkı yoktur. Sermayenin en az onda birini (halka açık şirketlerde yirmide birini) temsil eden pay sahipleri haklı sebeple fesih isteyebilir; mahkeme fesih yerine paylarının gerçek değerinin ödenip şirketten çıkarılmalarına karar verebilir (md. 531).

Sona erme ve tasfiye

Şirket; süresinin dolması, işletme konusunun gerçekleşmesi veya imkânsızlaşması, esas sözleşmedeki bir sona erme sebebi, genel kurul kararı veya iflasla sona erer (TTK md. 529, 636). Fesih kararı anonim şirkette sermayenin en az %75’inin olumlu oyunu (md. 421, 529), limited şirkette md. 621’deki nisabı gerektirir. Tasfiye hâlindeki şirket tüzel kişiliğini korur ve unvanını “tasfiye hâlinde” ibaresiyle kullanır (md. 533). Limited şirketlerin tasfiyesinde de anonim şirket hükümleri uygulanır (md. 643).

1. Tasfiye memurlarını belirleyin. Ayrıca atanmamışsa tasfiyeyi yönetim kurulu yapar. Temsile yetkili tasfiye memurlarından en az birinin Türk vatandaşı olması ve yerleşim yerinin Türkiye’de bulunması şarttır; bu şart sağlanmazsa mahkeme istem üzerine uygun birini atar (md. 536, 537).
2. Başlangıç envanterini ve bilançosunu çıkarın. Envanter ve bilanço genel kurulun onayına sunulur (md. 540).
3. Alacaklıları çağırın. Bilinen alacaklılara taahhütlü mektup gönderilir; diğerleri Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve şirketin internet sitesinde birer hafta arayla yapılan üç ilanla çağrılır (md. 541).
4. Tasfiye işlerini yürütün. Süregelen işler tamamlanır, alacaklar tahsil edilir, aktifler paraya çevrilir ve borçlar ödenir. Borçlar şirket varlığından fazlaysa durum asliye ticaret mahkemesine bildirilir; mahkeme iflasın açılmasına karar verir (md. 542).
5. Dağıtın ve sicilden sildirin. Kalan varlık, üçüncü ilandan itibaren üç ay geçmeden dağıtılamaz; mahkeme daha önce dağıtıma izin verebilir. Ardından tasfiye memurları şirketin sicilden silinmesini ister (md. 543, 545).

Tasfiyenin kapanmasından sonra ek tasfiye işlemleri gerekirse, asliye ticaret mahkemesi şirketin yeniden tesciline karar verebilir (md. 547). Süresinin dolması veya genel kurul kararıyla sona eren şirket, varlık dağıtımına başlanmamışsa sermayenin en az %60’ının oyuyla devam kararı alabilir (md. 548).

Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk

1. Kapsamı kontrol edin. Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; son üçü 1 Eylül 2023’ten bu yana kapsamdadır (TTK md. 5/A). Genel kurul kararının iptali davası bu sayımda yer almaz; taraflar arasında tahkim sözleşmesi varsa dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (HUAK md. 18/A).
2. Başvurun. Başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK md. 18/A).
3. Toplantıya katılın. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en çok iki hafta uzatılabilir (TTK md. 5/A). İlk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir (HUAK md. 18/A).
4. Süreci sonuçlandırın. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (md. 18). Anlaşma olmazsa davacı son tutanağı dava dilekçesine ekler; eklemezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, süresinde sunulmazsa dava usulden reddedilir (md. 18/A).

Faiz hesabı için yasal faiz hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Kişisel verilerin korunması (KVKK)

Kişisel veri işleyen şirket, verileri elde ederken ilgili kişilere bunları hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple işlediğini bildirmek zorundadır (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, KVKK md. 10). Veri güvenliği için gerekli tedbirleri almalı, bir ihlal olursa bunu en kısa sürede ilgilisine ve Kişisel Verileri Koruma Kuruluna bildirmelidir (md. 12). Kurulca istisna getirilmedikçe veri işlemeye başlamadan önce Veri Sorumluları Siciline de kaydolmalıdır (md. 16). 1 Haziran 2024’ten bu yana verilerin yurt dışına aktarımı bir yeterlilik kararına, Kurulun standart sözleşmesi gibi uygun güvencelerden birine ya da kanunda sayılan arızi hâllerden birine dayanmalıdır; standart sözleşme imzadan itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilir (md. 9).

Süreler tek tabloda

Şirket ortaklarının sık yaptığı hatalar

• Limited şirket payını noter onayı olmadan devretmek. Devir sözleşmesi yazılı olmalı, imzalar noterce onaylanmalıdır (TTK md. 595).
• Onaydan önce devri tamamlanmış saymak. Limited şirkette devir ancak onayla ya da üç ay içinde reddedilmemesiyle geçerli olur (md. 595); onay şartı bulunan anonim şirkette pay, onaya kadar devredenin mülkiyetinde kalır (md. 494).
• Şirketin amme borçlarını araştırmadan pay almak. Limited şirkette devreden ve devralan, devirden önceki döneme ait olup şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından müteselsilen sorumludur (6183 sayılı Kanun md. 35).
• Olumsuz oyu tutanağa geçirtmemek. Toplantıda hazır bulunan pay sahibi, çağrıya veya toplantıya ilişkin bir aykırılık ileri sürmüyorsa olumsuz oy vermeli ve muhalefetini tutanağa geçirtmelidir; üç aylık süre tutanağın elde edildiği tarihten değil, karar tarihinden işler (TTK md. 445, 446).
• Sermaye süresini kaçırmak. 31 Aralık 2027’den sonra hâlâ asgari sermayenin altında kalan şirket infisah etmiş sayılır (geçici md. 15).

Hazırlanacak belgeler

• Kurucuların kimlik belgeleri ve vergi numaraları; yabancı kurucular için apostilli ve noter onaylı tercümesi bulunan pasaport.
• MERSİS üzerinden hazırlanan esas sözleşme taslağı; anonim şirkette sermayenin yatırıldığını gösteren banka mektubu (TTK md. 345).
• Şirket adresi, müdürlerin veya yönetim kurulu üyelerinin bilgileri ve imza beyannameleri.
• Pay devri için: noter onaylı devir sözleşmesi, genel kurulun onay kararı ve güncel pay defteri.
• Uyuşmazlık için: esas sözleşme, genel kurul tutanakları ve çağrı belgeleri, pay sahipleri listesi, finansal tablolar ve yazışmalar; para alacağı için arabuluculuk son tutanağı.
• Temsil edilecekseniz vekâletname (İngiltere’den vekâletname vermek).