Tazminat ve sigorta hukuku

Trafik kazasında kim sorumludur?

Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına ya da bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa aracın işleteni (çoğunlukla sicilde kayıtlı malik ya da uzun süreli kiracı) sorumludur. Araç bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında işletiliyorsa teşebbüs sahibi de müştereken ve müteselsilen sorumludur (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, KTK md. 3, 85). İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur. Zarar görenin kusur ispat etmesi gerekmez: işleten ancak kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini, kendisinin kusuru bulunmadığını ve araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Zarar görenin kusuru varsa hâkim tazminatı indirebilir (md. 86).

• İki araç. İşletenlerden birinin aracındaki hasar, ancak karşı tarafın kusuru veya karşı araçtaki bir bozukluk ispat edilirse tazmin edilir (md. 89).
• Hatır taşıması. Hatır için karşılıksız taşınan yolcunun talebi genel hükümlere tabidir (md. 87).
• Devlet araçları. Araç Devlete ait olsa da dava adli yargıda görülür (md. 110).

KTK’da düzenlenmeyen konularda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır (KTK md. 90; TBK md. 49–56).

Zorunlu trafik sigortası neyi karşılar?

Her işletenin bu sorumluluğu için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırması gerekir (KTK md. 91). Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (Genel Şartlar) ile teminat limitleri Resmî Gazete’de yayımlanır (md. 93); kaza tarihindeki limitler uygulanır (Genel Şartlar A.3). Limitler değiştiği için burada verilmemiştir. Sigorta yalnızca Türkiye sınırları içinde geçerlidir (A.4); Türkiye’de geçerli sigortası olmayan yabancı plakalı araçlar için bu sigorta sınırda yapılır (KTK md. 91).

Sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez (KTK md. 95). Zorunlu limitlerin üzerinde teminat veren ihtiyari mali sorumluluk sigortası için de doğrudan talep hakkı, bu hâller ve zamanaşımı bakımından aynı hükümler uygulanır (md. 100). Aracın tespit edilemediği veya zorunlu sigortasının bulunmadığı hâllerde bedensel zararlar, zorunlu sigorta limitlerine kadar Güvence Hesabından karşılanır; sigorta şirketinin iflası veya ruhsatlarının iptali hâlinde de Hesaba başvurulur (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu md. 14).

Trafik sigortasına hasar başvurusu

1. Kazayı kayda geçirin. Kazaya karışanlar durmak, trafik elverdiği ölçüde kaza yerindeki durumu değiştirmemek, istendiğinde kimlik, sürücü belgesi, tescil belgesi ve poliçe bilgilerini göstermek ve kazayı zabıtaya bildirmek zorundadır; yalnızca maddi hasar varsa ve herkes anlaşırsa aralarında yazılı tutanak düzenlemeleri yeterlidir (KTK md. 81). Trafik zabıtası trafik kaza tespit tutanağını düzenler (md. 83).
2. Yazılı başvuru yapın. Genel Şartların Ek-6’sında sayılan belgeleri kusurlu aracın sigortacısının merkezine veya bir şubesine iletin (KTK md. 97; Genel Şartlar B.2.1, C.7).
3. Eksper raporu. 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan poliçelerde sigorta eksperi değer kaybını da aynı raporda belirtir (A.5(a)).
4. Sekiz iş günü içinde ödeme. Süre, belgelerin veya sigortacının haklı olarak istediği yeni belgenin iletilmesiyle başlar (KTK md. 99; B.2.1). İncelemeler üç ay içinde tamamlanamazsa sigortacı, hasar miktarının en az yarısını avans olarak öder (B.2.5).
5. Dava veya Komisyon. Sigortacı 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya verdiği cevap talebinizi karşılamazsa dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilirsiniz (KTK md. 97).

Aracınızı dilediğiniz serviste onartabilirsiniz. Bu durumda sigortacı, anlaşmalı servisinde uygulanacak bedel üzerinden ödeme yapabilir; ancak bunu hasar ihbarından itibaren iki iş günü içinde size bildirmiş olmalıdır (B.2.2).

Onarım, değer kaybı ve araç mahrumiyeti

Değer kaybı. 1 Temmuz 2026’dan sonra yapılan poliçelerde değer kaybını, SEDDK’nın belirlediği usul ve esaslara göre atanan sigorta eksperi belirler. Eksper aracın markasını, yaşını, modelini, kullanılmışlık düzeyini, hasar gören kısımlarını ve geçmiş hasar durumunu dikkate alır; kaza öncesindeki ikinci el satış değeriyle onarım sonrasındaki ikinci el satış değeri arasındaki farka bakar. Araç hasarı için başvuran, değer kaybını da talep etmiş sayılır. Sigortacı hesaplanan tutarı yazılı olarak veya kısa mesaj, e-posta gibi kalıcı bir veri saklayıcısıyla, en geç nihai eksper raporunun kendisine ulaştığı günü izleyen iş günü içinde bildirir (Genel Şartlar A.2(j), A.5(a)). Daha önce yapılmış poliçelere, yapıldıkları tarihte yürürlükte olan Genel Şartlar uygulanır (C.11).

Mahrumiyet ve kazanç kaybı. Zorunlu trafik sigortası; gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti “gibi” dolaylı zararları karşılamaz (KTK md. 92(k)). Bu nedenle taksinin veya kamyonun çalışamadığı süredeki kazanç kaybı bu sigortadan ödenmez. Onarım süresince ikame araç bedelinin (araç mahrumiyet bedeli) dolaylı zarar sayılıp sayılmadığı mevzuat metninde açıkça çözülmemiştir. Her durumda işleten ve sürücü genel hükümlere göre sorumludur (KTK md. 85, 90; TBK md. 49). Zarar gören, zararını örneğin kiralama faturaları veya kazanç kayıtlarıyla ispat eder; miktar tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim hakkaniyete uygun olarak belirler (TBK md. 50).

Araç hasar farkı tazminatı

Sigortacı, limit dâhilinde gerçek onarım bedelinden sorumludur. Onarılamayan orijinal parça orijinal parçayla değiştirilir. Yeniden kullanılabilir veya eşdeğer parça ancak hak sahibinin onayıyla ya da orijinal parça bulunamıyorsa takılabilir; bunu ispat etmek sigortacıya düşer ve araçta doğan kıymet artışı tazminattan indirilemez (Genel Şartlar B.2.1). Onarım masrafı aracın kaza tarihindeki değerini aşan ve eksper raporuyla onarılamaz olduğu tespit edilen araç tam hasarlı sayılır; tazminat hurda tescil belgesi ibraz edilmeden ödenmez. Ağır hasarlı araçta ise “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi aranır (B.2.3).

Sigortacının ödemediği kısım, ister tutara itiraz edildiği ister limit aşıldığı için olsun, işleten ve sürücüden istenir (KTK md. 85, 88). Tazminat miktarına ilişkin olup yetersizliği açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptal ettirilebilir (md. 111).

Maddi hasarlı trafik kazası

• Herkes anlaşırsa zabıta gerekmez. Yalnızca maddi hasar varsa ve kazaya karışanların tümü yetkili görevlinin gelmesine gerek görmezse, durumu aralarında yazılı olarak tespit edip kaza yerinden ayrılabilirler (KTK md. 81). Taraflar anlaşırsa ve fiil başka bir suç oluşturmuyorsa adli kovuşturma yapılmaz (md. 83).
• Aracı çekin, olay yerini terk etmeyin. Sigortalı, tutanak düzenlemek için aracı güvenli bir yere çekmekle yükümlüdür (Genel Şartlar B.1(e)). Can güvenliği veya tedavi gibi zorunlu hâller dışında olay yerini terk etmek ya da kaza tutanağı ve alkol raporu gibi belgelerin düzenlenmesine aykırı davranmak, sigortacıya kendi sigortalısına rücu hakkı verir (B.4(f)).
• Kimin ödeyeceğini kusur belirler. Kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak, taşıt giremez işareti bulunan yola girmek veya kavşakta geçiş önceliğine uymamak asli kusur sayılır (KTK md. 84).

Örnek (varsayımsal). Kasım 2026’da iki araç çarpışır; A sürücüsü %75, B sürücüsü %25 oranında kusurlu bulunur. B’nin aracının onarımı 200.000 TL tutar, eksper değer kaybını 40.000 TL olarak belirler. A’nın trafik sigortacısı, kaza tarihindeki limit içinde kalmak kaydıyla, B’nin kendi kusuruna denk gelen kısmı düşerek %75 × (200.000 + 40.000) = 180.000 TL öder (KTK md. 92(g)). Limiti aşan kısım, aynı oranda indirilerek A’dan ve A’nın aracının işleteninden istenir (KTK md. 85, 89; TBK md. 52).

Sürekli sakatlık (maluliyet) tazminatı

Bedensel zararlar; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır (TBK md. 54). Zorunlu trafik sigortası bakıcı giderlerini, geçici iş göremezliği ve sürekli sakatlığı karşılar (Genel Şartlar A.5(b)–(c)). Sakatlık oranı, geçici iş göremezlik süresi ve bakıcı ihtiyacı, 2019 tarihli engellilik değerlendirmesi yönetmeliklerine göre düzenlenen kurul raporuyla belirlenir (A.2(i), A.5(c)).

Tazminat, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez; hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz (TBK md. 55). Bedensel zararın kapsamı karar sırasında tam belirlenemiyorsa hâkim, kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl içinde hükmü değiştirme yetkisini saklı tutabilir (md. 75).

Destekten yoksun kalma tazminatı

Ölüm hâlinde cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücünün kaybından doğan zararlar ile ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları istenebilir (TBK md. 53). Destekten yoksun kalma zararı zorunlu trafik sigortasının kapsamındadır (Genel Şartlar A.5(ç)); ancak destek şahsının kusuruna denk gelen kısım karşılanmaz (KTK md. 92(j)). Sigortacı veraset ilamı veya destek ilişkisini gösteren diğer belgeleri ister (Ek-6; bkz. miras hukuku).

Manevi tazminat

Hâkim, bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye ve ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlarına uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (TBK md. 56). Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı karşılamaz (KTK md. 92(f)); talep sürücüye ve işletene yöneltilir. Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin beraat kararıyla da kusura ilişkin değerlendirmesiyle de bağlı değildir (TBK md. 74).

Faiz, kısmi dava, yetkili mahkeme ve arabuluculuk

7589 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen kazalarda (geçici md. 1), çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında:

• kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata kaza tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir;
• tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler oransal olarak mahsup edilir (TBK md. 55).

Bunun dışında haksız fiilde borçlu, fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşer (TBK md. 117). Yasal faiz hesaplama aracı her oran dönemini ayrı hesaplar.

Yeni davalar artık belirsiz alacak davası olarak açılamaz (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK md. 107, 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırıldı). Bunun yerine kısmi davada talep, tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK md. 109). Delilin kaybolma tehlikesi varsa dava açılmadan da keşif veya bilirkişi incelemesi istenebilir; aracın onarımdan önce incelenmesi buna örnektir (md. 400–401).

Yetkili mahkeme ve arabuluculuk. Trafik kazasından doğan dava, sigortacının şubesinin veya poliçeyi düzenleyen acentenin bulunduğu yerde ya da kazanın meydana geldiği yerde açılabilir (KTK md. 110); haksız fiil davalarında zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK md. 16). 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun sigorta hükümlerinden doğan davalar ticari davadır (TTK md. 4); konusu bir miktar para olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk süresi altı haftadır ve iki hafta uzatılabilir (md. 5/A). Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun md. 18/A).

Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu

Komisyon, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişilerle sigortacı arasındaki uyuşmazlıkları ve Güvence Hesabından yararlanacak kişilerle Hesap arasındaki uyuşmazlıkları çözer. Başvuru, sigorta tahkim sistemine üye kuruluşlara karşı yapılabilir; trafik sigortası gibi zorunlu sigortalarda sigortacı üye olmasa da başvurulabilir (Sigortacılık Kanunu md. 30/1).

• Önce sigortacıya başvurun. Talebin kısmen veya tamamen reddedildiğini ya da sigortacının on beş iş günü içinde yazılı cevap vermediğini belgelemelisiniz (md. 30/13).
• Aynı anda tek yol. Mahkemeye veya tüketici hakem heyetine taşınmış bir uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (md. 30/14).
• Usul. Başvuruyu önce raportörler en geç 15 gün içinde inceler. Çözülemeyen başvurularda sigorta hakemi ya da tutarı daha yüksek uyuşmazlıklarda en az üç hakemden oluşan heyet, yalnızca dosyadaki belgeler üzerinden ve görevlendirmeden itibaren dört ay içinde karar verir (md. 30/15–16). Başvuru ücreti alınır (md. 30/12).
• Kararlara itiraz. Tutarı düşük uyuşmazlıklarda hakem kararı kesindir. Belirli bir tutarı aşan uyuşmazlıklarda tebliğden itibaren on gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir ve itiraz kararın icrasını durdurur; daha yüksek bir tutarın üzerinde ise itiraz üzerine verilen karar temyiz edilebilir (md. 30/12). Bu tutarlar üretici fiyatları endeksine göre artırılabildiği için (md. 30/22) burada verilmemiştir.

Kasko uyuşmazlıkları

Kasko, aracınızı çarpışma, diğer kazalar, kötü niyetli hareketler, yanma ve çalınma gibi risklere karşı, kusurun kimde olduğuna bakılmaksızın güvenceye alır (Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları A.1). Tazminat aracın hasar tarihindeki rayiç değerine kadar ödenir (3.3.1.1); poliçede yazılı muafiyet varsa düşülür (A.6). Aracın gerekli sürücü belgesi olmayan kişilerce veya mevzuattaki sınırın üzerinde alkollü olarak kullanılması sırasında meydana gelen zararlar teminat dışındadır (A.5).

• Teminat dışı bir hâlin varlığını ispat yükü sigortacıya aittir (TTK md. 1409).
• Rizikonun geç bildirilmesi, ancak ödenecek tazminatı artırmışsa indirime yol açar (md. 1446).
• Tazminat, sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; araştırmalar üç ayda tamamlanamazsa sigortacı tazminatın en az yarısını avans olarak öder (md. 1427).
• Ödeme yapan sigortacı, kusurlu kişiye karşı sigortalının yerine geçer; sigortalı, karşılanmayan kısım için sorumlulara başvurma hakkını korur (md. 1472).
• İstemler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl, her hâlde rizikonun gerçekleşmesinden itibaren altı yıl içinde zamanaşımına uğrar (md. 1420).

Uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonuna götürülebilir. Tüketici, arabuluculuktan sonra tüketici mahkemesinde dava açar; her yıl güncellenen sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, TKHK md. 3, 68, 73, 73/A).

Hayat sigortası ödemesi

• Ödeme zamanı. Sigorta bedeli, araştırmalar bitince ve her hâlde ölümün ihbarından 15 gün sonra muaccel olur (TTK md. 1427).
• Beyan yükümlülüğü. Yenilemeler dâhil sözleşmenin yapılmasından itibaren beş yıl geçmişse sigortacı, ihlal kasıtlı olmadıkça veya risk artışı teknik sınırlarının dışında kalmadıkça sözleşmeden cayamaz; yalnızca prim farkı isteyebilir (md. 1498). Rizikonun gerçekleşmesinden sonra anlaşılan ihmalli bir beyan ihlali, tazminatın miktarına veya rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikteyse ihmalin derecesine göre indirime yol açar (md. 1439).
• İntihar. Sözleşme en az üç yıldır yürürlükteyse sigortacı öder; daha önce gerçekleşen intiharda ancak sigortalının akli melekelerinde bir rahatsızlık varsa öder (md. 1503).
• Lehtarın sigortalıyı öldürmesi. Sigortalıyı öldüren lehtar sigorta bedelinden mahrum kalır; bedel ölenin mirasçılarına ödenir (md. 1504).

Uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye götürülebilir (Sigortacılık Kanunu md. 30; zamanaşımı için TTK md. 1420).

Haksız tutuklama tazminatı

Maddi ve manevi her türlü zararını Devletten isteyebilecek kişiler arasında, soruşturma veya kovuşturma sırasında kanuna aykırı olarak yakalanan veya tutuklanan, kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, kanuni hakları hatırlatılmadan tutuklanan, kanuna uygun tutuklandıktan sonra beraat eden veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen, gözaltı ve tutuklulukta geçen süresi hükümlülük süresinden fazla olan ya da eşyasına koşullar oluşmadan el konulan veya eşyası zamanında geri verilmeyen kişiler vardır (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK md. 141).

Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararını veren merci, ilgiliye tazminat hakkı bulunduğunu bildirir ve bu husus karara geçirilir (md. 141). Af, şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma gibi nedenlerle kovuşturmaya yer olmadığına ya da davanın düşmesine karar verilenler ile gerçek dışı beyanla tutuklanmalarına neden olanlar tazminat isteyemez (md. 144). Ayrıca bkz. ceza hukuku.

Örnek (varsayımsal). Tutukluluğun ardından verilen beraat kararı 1 Mart 2027’de kesinleşir; kesinleşme eski sanığa 10 Mayıs 2027’de tebliğ edilir. Tazminat istemi, tebliğden itibaren üç ay içinde, yani en geç 10 Ağustos 2027’de Tazminat Komisyonuna yapılmalıdır; kesinleşmeden itibaren bir yıl dolduğu için 1 Mart 2028’den sonra hiçbir durumda yapılamaz (CMK md. 142; 6384 sayılı Kanun md. 5/B).

Süreler tek tabloda

Tazminat taleplerinde sık yapılan hatalar

• Sigortacıya başvurmadan dava açmak. Önce yazılı başvuru yapılmalı ve 15 günlük cevap süresi beklenmelidir (KTK md. 97).
• Manevi tazminatı veya kâr kaybını trafik sigortacısından istemek. Zorunlu sigorta ikisini de karşılamaz; bu talepler sürücüye ve işletene yöneltilir (KTK md. 92).
• Düşük bedelli bir anlaşma imzalamak. Yetersizliği açıkça belli olan anlaşma iptal ettirilebilir, ancak yalnızca iki yıl içinde (KTK md. 111).
• Delil tespit edilmeden aracı onartmak. Hasar tartışmalıysa onarımdan önce mahkemeden keşif veya bilirkişi incelemesi isteyin (HMK md. 400–401).
• Ceza davasının sonucunu beklemek. Hukuk hâkimi beraat kararıyla bağlı değildir (TBK md. 74); bu arada zamanaşımı da işlemeye devam eder (KTK md. 109).
• Tutuklama tazminatında süreyi yanlış hesaplamak. Üç aylık süre kesinleşmenin tebliğinden, bir yıllık üst sınır ise kesinleşme tarihinden itibaren işler (CMK md. 142).

Hazırlanacak belgeler

• Trafik kaza tespit tutanağının onaylı örneği veya taraflarca düzenlenen kaza tespit tutanağı; varsa ifade veya görgü tespit tutanakları; araçların ve kaza yerinin fotoğraf ve görüntüleri (Genel Şartlar Ek-6).
• Aracınızın ruhsatı ile karşı aracın plakası ve poliçe bilgileri (KTK md. 81).
• Eksper raporu (Ek-6) ile zararı ispat için onarım veya kiralama faturaları (TBK md. 50).
• Yaralanmada: kurul raporu, epikriz, genel adli muayene raporu, tüm tetkik ve tedavi raporları, kaza tarihindeki gelir belgesi, güncel SGK hizmet dökümü ve sağlık verilerinin işlenmesine ilişkin açık rıza beyanı (Ek-6).
• Ölümde: ölüm belgesi ve otopsi raporu, veraset ilamı veya destek ilişkisini gösteren belgeler, vukuatlı nüfus kayıt örneği ve ölenin gelir belgeleri (Ek-6).
• Kimlik belgesi ve banka hesap bilgileri (IBAN); yabancılar için Türkiye’ye girişe dair resmî evrak (Ek-6).
• Tutuklama tazminatında: kesinleşmiş karar ve kesinleşmenin tebliğ tarihini gösteren belge (CMK md. 142).
• Sizin adınıza başkası işlem yapacaksa vekâletname (İngiltere’den vekâletname vermek).